اندیشکده نظام مسائل حکمرانی کشور در مقدمه آخرین گزارش محرمانه خود با عنوان بازطراحی دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران آورده است؛
امنیت ملی هر کشور به میزان قابل توجهی به نحوه تعریف و اجرای دکترین دفاعی آن وابسته است. دکترین دفاعی مجموعهای از اصول، راهبردها و چارچوبهای فکری است که چگونگی استفاده از توان نظامی، سیاسی، اقتصادی و اطلاعاتی را برای حفاظت از تمامیت ارضی، حاکمیت ملی و منافع حیاتی کشور تعیین میکند. در واقع، دکترین دفاعی بهعنوان نقشه راه نیروهای مسلح و نهادهای امنیتی عمل کرده و جهتگیری کلان کشور در مواجهه با تهدیدات داخلی و خارجی را مشخص میسازد. در دنیای معاصر که محیط امنیتی بهطور مداوم در حال تغییر است، برخورداری از دکترین دفاعی پویا و انعطافپذیر یکی از الزامات اساسی حفظ بازدارندگی و ثبات ملی محسوب میشود.
️در دهههای اخیر، ماهیت جنگها دچار تحول اساسی شده است. در کنار جنگهای کلاسیک میان دولتها، الگوهای جدیدی از درگیری شکل گرفتهاند که از آنها با عنوان «جنگهای ترکیبی» یاد میشود.
در این نوع جنگها، ابزارهای نظامی با ابزارهای غیرنظامی مانند جنگ اطلاعاتی، عملیات سایبری، فشارهای اقتصادی، جنگ روانی، تحریمها، عملیات رسانهای و بهرهگیری از بازیگران غیردولتی بهصورت همزمان و هماهنگ به کار گرفته میشوند. هدف اصلی در این نوع نبردها، تضعیف تدریجی قدرت ملی و ایجاد بیثباتی در ساختارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور هدف است.
️جمهوری اسلامی ایران نیز در سالهای اخیر با طیفی از این تهدیدات چندبعدی مواجه بوده است؛ تهدیداتی که از فشارهای اقتصادی و تحریمهای گسترده گرفته تا عملیات اطلاعاتی، جنگ رسانهای، حملات سایبری و رقابتهای ژئوپلیتیکی در محیط منطقهای و فرامنطقهای را در بر میگیرد. این شرایط نشان میدهد که چارچوبهای سنتی دفاعی بهتنهایی پاسخگوی پیچیدگیهای محیط امنیتی جدید نیستند و نیاز به بازنگری و بازطراحی در برخی ابعاد دکترین دفاعی کشور وجود دارد.
️از این منظر، بازطراحی دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران باید با در نظر گرفتن ویژگیهای جنگهای ترکیبی، تحولات فناوریهای نظامی و اطلاعاتی، تغییرات در موازنه قدرت منطقهای و افزایش نقش حوزههای نوظهور مانند فضای سایبری و شناختی صورت گیرد. چنین بازنگریای میتواند به ارتقای بازدارندگی، افزایش تابآوری ملی و تقویت توان کشور در مقابله با تهدیدات چندلایه کمک کند.
در این چارچوب، دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران نمیتواند صرفاً بر مبانی کلاسیک نظامی استوار باشد، بلکه باید با درک عمیق از محیط راهبردی پیرامونی، ماهیت تهدیدات منطقهای و فرامنطقهای و پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی طراحی گردد.
تجربه تحولات منطقه نشان داده است که مدلهای امنیتی مبتنی بر وابستگی به قدرتهای خارجی نهتنها امنیت پایدار ایجاد نکردهاند، بلکه خود به منبع بیثباتی تبدیل شدهاند. از این رو، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به رویکردی بومی و مستقل، به دنبال ارائه الگویی از امنیت پایدار منطقهای است.
️در این میان، جمهوری اسلامی ایران بهعنوان بازیگری مسئولیتپذیر و حامی ثبات و صلح منطقهای، تلاش دارد دکترین دفاعی خود را بهگونهای تنظیم نماید که ضمن حفظ بازدارندگی مؤثر، از بروز جنگ و ناامنی جلوگیری کرده و در راستای تقویت امنیت جمعی منطقه گام بردارد.
در نهایت، این گزارش تلاش دارد با بررسی تحولات محیط امنیتی، ویژگیهای جنگهای ترکیبی و الزامات دفاعی جدید، چارچوبی تحلیلی برای بازاندیشی در برخی ابعاد دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران ارائه دهد.
به دلیل محتوای طبقه بندی گزارش از انتشار عمومی آن معذوریم.